شنبه 12 بهمن 1392 معرفی شهرستان زیرکوه

موقعیت جغرافیایی

عرض جغرافیایی : ۳۳ درجه، ۲۳ دقیقه .
طول جغرافیایی : ۲۰ درجه، ۶۰ دقیقه .
فاصله مرکز شهرستان از مرز مشترک : ۸۵ کیلومتر
طول مرز مشترک با افغانستان : ۱۴۷ کیلومتر
ارتفاع از سطح دریا : ۱۳۳۰ متر

در شرقی ترین نقطه از سرزمین قهستان که وسعت آوازه اش از برگ برگ سفرنامه ناصرخسرو و بهارستان آیتی به گوش می¬رسد، منطقه ای وجود دارد با نام «زیرکوه». شاید برای خیلی ها این سوال پیش آمده باشد که چرا زیرکوه؟ در پاسخ باید گفت که مهم¬ترین ارتفاعات این منطقه رشته کوه شاسکوه و آهنگران به طول تقریبی ۳۰ کیلومتر مانند کمربندی بخش مرکزی شهرستان قاین را از این منطقه جدا ساخته و عمده ساکنان آن یا در حاشیه این رشته کوه و یا در دشت وسیعی که محدوده آن را می توان چنین ترسیم نمود، روزگار می¬گذرانند. منطقه زیرکوه در سال ۱۳۹۱ به شهرستان ارتقا یافت. این شهرستان در شمال شرقی استان واقع شده‌ و مرکزیت آن شهر حاجی آباد است؛ از شمال به شهرستان خواف – از جنوب به شهرستان درمیان – از شرق به کشور افغانستان و از غرب به شهرستان قاین محدود شده است.

مساحت : ۹۱۸۵ کیلومتر مربع
جمعیت : جمعیت: ۴۱۲۴۰ نفر - نرخ رشد جمعیت : ۱/۲ %

موقعیت تاریخی

کارشناسان باستان شناسی از شهری تاریخی در دق پترگان نام میبرند که همان یزودیه (یزدان) قدیمی ترین اثر باستانی در پترگان می باشد که دست افزار سنگی داشته ورد پای انسان دوره نوسنگی در این دق دیده شده است.
یزدان واقع در دق پترگان طی قرون سوم تا پنجم هجری قمری آباد و بارونق بوده و این شهر باستانی بر اثر زلزله یا سیل در عمق دو متری خاک مدفون شده است شناخت بیشتر این شهر نیاز به کلنگ باستان شناسان دارد.
نام این محل در گذشته یزدویه منتسب به یزدگر بوده و هنوز اثر ارگ یزدگرد در آن باقیست.یزدویه به مرور زمان به یزدان تغییر نام داد.در کتاب جغرافیای تاریخی خراسان «جغرافیای حافظ ابرو» بسال ۸۳۰هجری قمری از یزدان با نام یزدویه یاد شده است.

 

تقسیمات شهرستان

شهرستان زیرکوه از ترکیب بخش های زیر ایجاد می گردد:
بخش مرکزی به مرکزیت شهر حاجی آباد شامل دهستانهای زیرکوه و پترگان
بخش مرکزی شهرستان زیرکوه با مساحت ۵۹۰۸ کیلومتر مربع از شمال با بخش شاسکوه، از شرق با کشور افغانستان، از غرب با بخش مرکزی قاینات و بخش زهان و از جنوب با شهرستان درمیان همسایه است. آب و هوای بخش، گرم و خشک است و متوسط بارندگی ۶۵ میلیمتر می باشد و ۳۰% روستاها در مناطق کوهستانی واقع شده¬اند.
از لحاظ تقسیمات کشوری این بخش دارای تعداد دو دهستان زیرکوه و پترگان و یک نقطه شهری به نام حاجی آباد می باشد که مرکز دهستان پترگان روستای شاهرخت است. جمعیت روستایی بخش براساس سرشماری سال ۱۳۹۰ تعداد ۱۴۲۱۶ نفر با ۳۷۱۸ خانوار می باشد. بخش مرکزی دارای ۴۶ آبادی دارای سکنه که از این تعداد ۳۶ روستا دارای دهیاری و شواری اسلامی هستند و ۱۱ روستا دارای جمعیت بالای ۱۰۰ خانوار می باشند و ۷ هزار نفر عشایر در روستاهای بخش موجود می باشند. تعداد شهدای بخش ۶۱ شهید بوده که در ۱۴ گلزار مدفون هستند.

بخش زهان به مرکزیت شهر زهان شامل دهستانهای زهان و افین
بخش زهان با وسعتی بیش از ۲۱۰۰ کیلومتر مربع در منطقه ای کوهستانی واقع شده و دارای آب و هوای معتدل می باشد. این بخش از ۴۵ روستا و آبادی برخوردار می باشد و از طرف شمال به شهر اسفدن از توابع شهرستان قاینات، از جنوب به شهر قهستان از توابع شهرستان درمیان، از طرف شرق به روستای پیشبر بخش مرکزی و از طرف غرب نیز به شهرستان قاینات محدود می شود. فاصله مرکز بخش تا مرکز استان ۱۰۰ کیلومتر و تا مرکز شهرستان ۵۰ کیلومتر می باشد، جمعیت بخش ۱۴۵۶۵ نفر می باشد که شهر زهان به عنوان تنها شهر بخش حدود ۲۰۰۰ نفر جمعیت داشته و بقیه مردم بخش در روستاها زندگی می کنند. شغل اغلب مردم کشاورزی و دامداری است، تولید محصول استراتژیک زرشک شغل اصلی و حیاتی مردم بخش می باشد و به عبارتی اغلب مردم از راه تولید و فروش این محصول امرار معاش می نمایند و در موارد محدودی تولید آلو، گندم و جو نیز در سطح بخش صورت می گیرد.

بخش شاسکوه به مرکزیت روستای آبیز شامل دهستانهای شاسکوه و بهمن آباد
موقعیت جغرافیایی: این بخش در ۵۹ درجه و ۴۵ دقیقه طول جغرافیایی و ۳۳ درجه و ۱۷ دقیقه عرض جغرافیایی و در ارتفاع ۱۴۹۰ متر از سطح دریا قرار گرفته است و از شمال با استان خراسان رضوی (شهرستان خواف) از جنوب با بخش مرکزی شهرستان زیرکوه از شرق با دهستان پترگان و کشور افغانستان و از غرب با بخش مرکزی شهرستان قاینات مرز مشترک دارد. مساحت این بخش حدوداً ۱۱۷۷ کیلومتر مربع و فاصله مرکز بخش تا مرکز شهرستان ۱۰ کیلومتر می باشد.
اطلاعات جمعیتی: جمعیت بخش شاسکوه در سرشماری سال ۹۰ با احتساب ۲۰۰۰ نفر از عشایر کوچنده جمعاً ۱۱۵۰۰ نفر می باشد، تعداد کل آبادی¬ها و روستاهای این بخش ۵۹ می باشد که از این تعداد ۱۷ آبادی دارای سکنه می باشد.

 

آب و هوا

نوع اقلیم: دشت و کوهستان نوع آب و هوا : نیمه گرمسیر
متوسط بارندگی : ۱۵۰ میلی متر درجه حرارت ماکزیمم : ۳۸ درجه درجه حرارت مینیمم : ۱۰ـ درجه
از نظر اکولوژیکی منطقه ای نیمه¬گرمسیر با بارندگی¬های خفیف و پوشش گیاهی مناسب در مراتع است، این پوشش دامداران را برای گذران زندگی یار و یاور بوده

نقشه شهرستان

جاذبه های گردشگری

جاذبه های گردشگری این شهرستان به ۳ قطب تقسیم میشود:
قطب اول ؛ اماکن مذهبی و بقاع متبرکه
قطب دوم ؛ اماکن تاریخی و باستانی
قطب سوم ؛ جاذبه های طبیعی


اماکن مذهبی و بقاع متبرکه : که الحمدلله شهرستان زیرکوه از این نعمت برخوردار است و اماکن زیادی از جمله : بارگاه امامزاده میر سعیدالله از نوادگان موسی ابن جعفر در روستای شاهرخت–امامزاده داوود کلاته مزار از نوادگان حضرت ابالفضل (ع) – مسجد النور روستای پیشبر از نوادگان حضرت موسی ابن جعفر (ع) – بارگاه عمربن داوود یا ۴گنبد افین از نوادگان حضرت ابالفضل (ع) – بارگاه خواجه محمد در روستای گمنج–امامزاده عبدالقادر در روستای زیبا و ییلاقیشوشک - بارگاه سید محمود در منطقه مرزی مارزنگی– قدمگاه و زیارتگاه دوازده امام آبیز– و زیارتگاه شاسکوه در بالای قله زیبای شاسکوه از جله این اماکن مقدس است که همه ساله و در فصول مختلف سال پذیرای مشتاقان و زائران زیادی از جای جای استان و استانهای همجوار است.
اماکن تاریخی و باستانی : خوشبختانه در شهرستان زیرکوه بیش از یکصد اثر باارزش تاریخی و فرهنگی وجود دارد که تا کنون ۲۰ اثر ثبت ملی شده است.مشهورترین این اماکن عبارتند از : مسجد جامع افین مربوط به دوره تیموری – رباط و کاروانسرای شاه عباسی زردان مربوط به دوره صفویه – آسیاب های آبی روستای افین و باغستان زهان مربوط به دوره صفویه – بند تاریخی تجنود مربوط به دوره قاجار –غار پهلوانو بند سنگی دربند استندمربوط به دوره اسلامی قرن ۵ هجری – قلعه حسن بای خان شاهرخت مربوط به دوره سلجوقی – قلعه کوه آبیز مربوط به دوره سلجوقی همچنین قلاع متعدد دیگر که بر بلندای ارتفاعات شهرستان ساخته شده اند از جمله قلعه دختر در دره زیبای آهنگران – قلعه کوه افین– قلعه کوه زردان و آثار متعدد یگر.
جاذبه های طبیعی : شهرستان زیرکوه به لحاظ برخورداری از شرایط خاص طبیعی ازجمله وجود رشته کوههای عظیم و مرتفع و دشت های پهناور و وسیع از طبیتی جذاب و متنوع برخوردار است. وجود دره های زیبا –غارهای قدیمی و باستانی – دشت های سرسبز و رنگارنگ و کویر بکر و دیدنی باعث گردیده تا این شهرستان به عنوان یکی از مراکز گردشگری در استان خراسان جنوبی شناخته شود.
کویر زیبای همت اباد– دره و آبشار زیبای تجنود– دره و ابشار سی آ ب گزخت - سد حاجی اباد (خبر آبگیری سد) – دق پطرگان– تپه های شقایق مشهور به کافرگ– قله و زیارتگاه شاسکوه– دشت لاله آهنگران – لاله های منحصر به فرد اردکول– بیشه محمد اباد–پیکستان استند– طبیعت زیبای خوش آبه در دل کویر ( توضیح ) و .... از جمله مکانهای طبیعی و دیدنی شهرستان زیرکوه است
از مباحثی که در شهرستان زیرکوه می توان به آن پرداخت وجود گونه های نادر از حیوانات و پرندگان وحشی است. وجود رشته کوههای مرتفع و صعب العبور علاوه بر خلق طبیعتی زیبا محیط امنی برای گونه های حیات وحش از جمله : کل – بز – قوچ و میش ایجاد کرده است . خوشبختانه سال گذشته گونه نادر و کمیاب پلنگ ایرانی نیز در ارتفاعات زیرکوه رویت شد که جای بسی خوشحالی دارد.
همچنین دشت های پهناور و کویرهای زیبا پرندگان و جانوران زیادی از جمله هوبره– زاغ بور –کبک – تیهو - گربه شنی – آهو و ..را در خود جای داده است که به عنوان یکی از جاذبه های زیبای گردشگری شهرستان شناخته می شود.

کشاورزی شهرستان

با توجه به اینکه اکثر مردم شهرستان زیرکوه در روستاها سکونت دارند خوب بالطبع شغل اکثر مردم شهرستان کشاورزی است و کشاورزی در این شهرستان اکثرا به شکل باغداری انجام میشود . محصولات مهم کشاورزی شهرستان شامل : زرشک (شهرستان زیرکوه به عنوان بزرگترین تولید کننده زرشک در دنیا شناخته میشود که بیشترین زرشک تولیدی این شهرستان نیز در بخش زهان و در روستاهای افین–کبودان– و روستاهای دیگر این بخش تولید میشود ) ازدیگر محصولات مهم تولید شده زعفران – آلو – عناب – پسته- انگور و محصولات جالیزی از قبیل هندوانه و.... می باشد.
۱- یکی از پتانسیل های شهرستان زیرکوه:محصولات یا گیاهان دارویی است .وجود رشته کوههای وسیع باعث شده تا این شهرستان به عنوان کلکسیونی از گیاهان دارویی شناخته بشود . گیاهان دارویی زیادی از جمله : زیره کوهی - آویشن –مستار–کلپوره– کاکوتی- بومادران– بنه –کسورگو . در این شهرستان به وفور یافت میشود

فرهنگ و هنر

از نظر جامعه شناسی مردمان این منطقه زحمتکش، با غیرت، مهمان نواز و روشن به مسائل سیاسی و اجتماعی روز بوده و سهم به سزایی در دوران انقلاب و هشت سال دفاع مقدس ایفا نموده اند که وجود ۷۴ شهید گرانقدر(۶۴ شهید مدفون در این شهرستان و ۱۰ شهید مدفون در دیگر شهرستان ها) و تعداد ۵ آزاده و جاویدالاثر خود گویای این مطلب است.
فرهنگ آبادیهای خراسان اثر وزارت جنگ بریتانا در سال ۱۹۱۰میلادی می نویسد «عوارض گمرکات منطقه قاینات به انضمام سیستان.
سالیانه به ۵۰۰۰تومان اجاره داده شده است و اجاره کنندگان انتظار دارند سالیانه ۳۰هزار تومان به طور تخمینی وصول کنند که به احتمال قوی رقمی اغراق آمیز است هر سال ۱۰۰۰بار شتر وپشم وروغن کره تصفیه شده و زعفران از منطقه قاینات صادر و معادل همین مقداراز فراه و دیگر نقاط افغانستان به قاینات و سیستان وارد می شودو به مصرف می رسد» در این کتاب به گمرک و پاسگاه یزدان اشاره شده است گمرک قدیم دارای دو بخش اداری و مسکونی جهت مسوولین بوده و قدمت آن به دوره قاجاریه می رسد.
پاسگاه دوره قاجاریه و برج مرزبانی دوره پهلوی اول .گورستانهای قدیمی .قلعه کهنه یزدان از دوره صفویه .قلعه کربلایی محمد از دوره قاجاریه گواهی بر قدمت این دیار است .
صنایع دستی: صنایع دستی منطقه بیشتر قالی و قالیچه می باشد. که این محصول بیشتر توسط زنان و دختران تولید می شود، همچنین علاوه بر این موارد بافت نمد، گلیم، جاجیم، خورجین و زیلو در این بخش رواج دارد که علاوه بر صنایع دستی به اقتصاد خانواده ها نیز کمک شایانی می کند.

مشاهیر و فرزانگان

امیر خلیل زیرکوهی
وی از امرای قاین در قرن نهم بود که سالها در ولایت زیرکوه حکومت و امارات داشت .به وقار و شکوه این مرد در آن زمان در قهستان وجود نداشت

سلطان محمد شاهرختی
سلطان محمد شاهرختی از افاضل عهد دولت شاه سلطان حسین میرزای گورکانی و از منشیان و خوشنویسان دربار تیموری در قرن دهم هجری قمری بود که زادگاهش قصبه شاهرخت می باشد

محمد بن محمد آبیزی
محمد بن محمد آبیزی از عرفا و علمای قرن نهم هجری قمری است زادگاه این مرد بزرگ آبیز زیرکوه می باشد . وی به نام های علاء الدین ، علاء الحق، محمد المومن

  نام   نظر    
   
  پست الكترونيك  
   
  وب سایت  
   
 
متنی که در تصویر می بینید عینا تایپ نمایید

 
   
     
 
امتیاز دهی
 
 

نظر - انتقاد - پیشنهاد
نام   نظر    
 
پست الكترونيك    
 
وب سایت  
 
متنی که در تصویر می بینید عینا تایپ نمایید

 
 
بيشتر
 
خانه | بازگشت | حريم خصوصي كاربران |
مهمان (PortalGuest)


مجری سایت : شرکت سیگما